Kentsel dönüşümde yeni finansman önerisi: "Hibe, kredi ve kira desteği tek havuzda birleşsin"
Türkiye'de kentsel dönüşümün önündeki en büyük engellerden biri olan finansman sorunu için yeni bir model önerisi gündeme geldi. Şehircilik ve Kentsel Dönüşüm Uzmanı Dr. Mimar Nihat Şen, hibe, uzun vadeli kredi ve kira desteğinin tek sistemde birleştirilmesini öngören Kentsel Dönüşüm Finansman Havuzu modelini Tgrthaber.com'a anlattı.
Şen'e göre yükselen inşaat maliyetleri, kredi faizleri ve geçici barınma giderleri, vatandaşların güvenli konutlara geçişini zorlaştırıyor. Mevcut konutun değerinin yeni yapım maliyetini karşılamaması ve müteahhitlerin artan finansman riski nedeniyle projelere mesafeli yaklaşması da süreci yavaşlatıyor.
Uzman isim, dönüşümün yalnızca inşaat aşamasının değil, vatandaşın evinden ayrılmasından yeni konutuna yerleşmesine kadar bütün sürecin finanse edilmesi gerektiğini vurguladı.
Hibe, kredi ve kira yardımı birlikte sunulmalı
Şen, finansman modelinin dört temel araç üzerine kurulmasını öneriyor:
-Hibe desteği: Dar gelirli aileler, emekliler ve ekonomik açıdan dezavantajlı gruplara daha yüksek destek sağlanmalı. Ödemeler inşaatın ilerleme aşamalarına bağlanmalı.
-Düşük faizli kredi: Uzun vadeli ve sabit ya da öngörülebilir faizli finansman sunulmalı. İlk iki yıl geri ödemesiz dönem uygulanmalı, taksitler hane gelirine göre belirlenmeli.
-Kira desteği: Yardım bölgesel kira seviyelerine göre hesaplanmalı ve inşaat süresi uzadığında devam etmeli. Dar gelirli vatandaşlar için geçici konut seçenekleri oluşturulmalı.
-Maliyet paylaşımı: Vatandaş, müteahhit ve kamu arasındaki yükümlülükler önceden belirlenmeli; projede oluşabilecek ilave ekonomik değer şeffaf biçimde paylaşılmalı.
Yarısı Bizden ve Dünya Bankası finansmanı örnek gösterildi
Şen, İstanbul'da uygulanan Yarısı Bizden Kampanyası kapsamında bir konut için 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği olmak üzere toplam 1 milyon 875 bin lira destek sağlandığını hatırlattı. Kampanyanın 31 Aralık 2026'ya kadar riskli yapı ilan edilen binaları kapsayacak şekilde düzenlenmesini önemli bulduğunu belirten Şen, destek tutarlarının inşaat maliyetlerindeki değişime göre belirli aralıklarla güncellenmesi gerektiğini ifade etti.
Dünya Bankası finansmanıyla 2026 yılında belirlenen illerde devreye alınan kredi modeline de değinen Şen, İstanbul için duyurulan 3 milyon liraya kadar kredi, 180 ay vade, ilk yıl ödemesiz dönem ve aylık yüzde 0,69 faiz koşullarını uzun vadeli finansman açısından örnek gösterdi.
Destek miktarı vatandaşın gelirine göre belirlenmeli
Önerilen modelde bütün mülk sahiplerine aynı finansman koşullarının sunulması yerine üç ayrı destek grubu oluşturulması öngörülüyor:
-Düşük gelirli vatandaşlar için yüksek hibe, düşük faizli kredi ve kira desteği.
-Orta gelirli vatandaşlar için kısmi hibe, uzun vadeli kredi ve kira desteği.
-Yüksek gelirli vatandaşlariçin uygun finansman ve maliyet paylaşımı.
Destek oranlarının belirlenmesinde hane geliri, konutun niteliği, deprem riski ve bölgenin ekonomik koşullarının dikkate alınması gerektiğini belirten Şen, emekli maaşıyla geçinen bir vatandaşla yüksek gelirli mülk sahibinin aynı finansman yükünü taşımasının beklenemeyeceğini söyledi.
Kentsel Dönüşüm Finansman Havuzu nasıl işleyecek?
Şen'in önerdiği sistemde hibe, kredi, kira ve maliyet paylaşımı kaynakları ulusal ölçekte tek bir finansman çatısı altında toplanacak. Fonun kaynakları arasında merkezi yönetim bütçesi, kamu bankaları, Dünya Bankası ve diğer uluslararası finans kuruluşları, belediyeler, özel sektör yatırımları ile kamu arazileri ve dönüşüm alanlarında oluşan değer artışlarının bir bölümü bulunacak.
Şen, inşaat maliyetlerindeki yükselişin de özel bir mekanizmayla yönetilmesini önerdi. TÜİK'in Eylül 2026 verilerinde yıllık yüzde 30,80'e ulaşan inşaat maliyeti artışına dikkat çeken uzman, bölgesel maliyet tabloları hazırlanması, maliyet farkı güvence fonu kurulması ve temel yapı malzemelerinin toplu tedarik edilmesi gerektiğini belirtti.
Müteahhitlerin mali ve teknik yeterliliklerinin denetlenmesi, aşamalı ödeme, teminat ve sigorta mekanizmalarının oluşturulması da öneriler arasında yer aldı.
Model için 12 aylık uygulama takvimi önerisi
Şen, finansman havuzunun hayata geçirilmesi için dört aşamalı bir yol haritası sundu. İlk üç ayda modelin hazırlanması ve pilot bölgelerin seçilmesi, 4-6. aylarda fonun kurulması ve banka-belediye protokollerinin yapılması, 7-9. aylarda ilk projelerin başlatılması, son üç ayda ise sonuçların değerlendirilerek uygulamanın yaygınlaştırılması önerildi.
Pilot çalışmalar için İstanbul'un yanı sıra İzmir, Kocaeli, Bursa, Balıkesir ve deprem riski yüksek diğer illerin değerlendirilmesini isteyen Şen, kentsel dönüşümün başarısının yalnızca yenilenen bina sayısıyla değil, vatandaşların ekonomik mağduriyet yaşamadan güvenli konutlara kavuşmasıyla ölçülmesi gerektiğini vurguladı.





