Tapu işlemlerinde düşük satış bedeli beyan ederek harç ve vergi yükünü azaltma dönemi büyük ölçüde kapanıyor. Gayrimenkul satışları azalmasına rağmen tapu harcı gelirlerinde yaşanan dikkat çekici artış, yapay zekâ destekli yeni denetim sisteminin etkisini ortaya koydu.

81 ilde tam kapasite denetim

Türkiye genelinde 2026'nın ilk altı ayında konut, arsa, tarla, iş yeri ve ticari taşınmazları kapsayan toplam gayrimenkul satışı 1 milyon 268 bin 950 olarak kaydedildi. Geçen yılın aynı döneminde 1 milyon 414 bin 382 olan satış adedi böylece yaklaşık yüzde 10,3 geriledi. Buna karşın tapu harcı gelirleri yaklaşık 109 milyar liraya ulaştı. Bu tabloda, Hazine ve Maliye Bakanlığının geliştirdiği yapay zekâ destekli Mekânsal Veri Analiz Sistemi (MEVA) önemli rol oynadı. Mayıs 2025'ten bu yana 81 ilde tam kapasiteyle kullanılan sistem, tapudaki satış bedellerini piyasa rayiçleri ve banka transferleriyle anlık olarak karşılaştırarak düşük bedel beyanlarını tespit ediyor.

İşlem başına beyan edilen tutar yükseldi

Tapu harcı gelirlerindeki artışı değerlendiren Altın Emlak Global Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Hakan Özelmacıklı, "2025 yılının ilk altı ayında 62 milyar 372 milyon 706 bin 289 TL olan toplam tapu harcı geliri, bu yılın aynı döneminde yaklaşık 109 milyar TL seviyesine ulaştı. Satış adedi yüzde 10 seviyesinde gerilerken, tapu harcı geliri yaklaşık yüzde 75 artış gösterdi. Bu tablo, piyasada işlem adedi düşerken işlem başına beyan edilen değerlerin ciddi şekilde arttığını ortaya koyuyor. Özellikle son dönemde yaklaşık üç kata varan emlak vergisi artışlarının da bu yükselişte önemli bir etkisi bulunuyor" dedi.

Banka hareketleri de inceleme altında

MEVA sistemi, Web Tapu üzerinden yapılan işlemleri emsal satışlarla birlikte analiz ederek riskli beyanları otomatik olarak işaretliyor. Denetimler yalnızca tapu kayıtlarıyla sınırlı kalmıyor; banka transferleri ile Gelir İdaresi Başkanlığı ve Tapu ve Kadastro verileri de birlikte inceleniyor. Şüpheli işlemlerde alıcı ve satıcı izaha davet edilirken, gerekli görülmesi halinde geriye dönük inceleme başlatılıyor. Eksik ödenen harç ve vergiler gecikme faiziyle tahsil edilirken, saha denetimleri ve ihbar mekanizmaları da kayıt dışı işlemlerin önlenmesine katkı sağlıyor.